SININGIL AKO NI PAPA NG ₱14,750 KADA BUWAN PARA SA KUWARTO KO NANG MAG-18 AKO, PERO LIMANG TAON ANG LUMIPAS, ISANG KAHON ANG NAGBUNYAG NG PAGMAMAHAL NA HINDI NIYA KAILANMAN NASABI

SININGIL AKO NI PAPA NG ₱14,750 KADA BUWAN PARA SA KUWARTO KO NANG MAG-18 AKO, PERO LIMANG TAON ANG LUMIPAS, ISANG KAHON ANG NAGBUNYAG NG PAGMAMAHAL NA HINDI NIYA KAILANMAN NASABI
Siyam na taong gulang ako nang pumanaw si Mama. Mula noon, mahahabang oras ang trabaho ni Papa. Sinisigurado niyang may pagkain sa refrigerator at pinipirmahan ang mga dokumento ko sa school.
Pero tila wala siyang pakialam sa nararamdaman ko.
“Pa, puwede bang bumili ng bagong sapatos? Pinapasukan na ng tubig itong akin.”
“Magsuot ka ng isa pang pares ng medyas.”
May ama ako, pero hindi ko naramdamang nagsikap siyang maging isang tunay na tatay.
Noong ika-18 kaarawan ko, inilapag niya ang isang papel sa mesa.
“Magbabayad ka ng ₱14,750 para sa kuwarto mo. Tuwing unang araw ng buwan.”
“Sisingilin mo ng renta ang sarili mong anak?”
“Adult ka na.”
Hinintay kong tumawa siya. Pero seryoso pala siya.
Nagtatrabaho ako sa tindahan, tumutulong sa gastusin sa pagkain at nag-iipon para makabukod. Pero sa tuwing malapit ko nang maabot ang target kong ipon, nasisira ang kotse ko o nababawasan ang oras ng trabaho ko.
Panibagong buwan. Panibagong ₱14,750.
Umuuwing may dalang beer o bagong kagamitan sa pangingisda si Papa habang ako naman ay dinidikitan ng pandikit ang natatanggal na suwelas ng sapatos ko.
Minsan, isang linggo kaming hindi nag-uusap, nagkakasalubong sa hallway na parang mga estranghero.
Noong dalawampu't dalawang taong gulang ako, nagkaroon kami ng pinakamalaking pagtatalo.
“Alam mo ba kung ano ang pinakamasakit, Pa? Kung buhay si Mama, hindi niya ako hahayaang mamuhay nang ganito.”
Matagal siyang natahimik.
Pagkatapos, pumasok siya sa kanyang kuwarto at isinara ang pinto.
Hindi ko alam na iyon na pala ang isa sa mga huling pagkakataong makakausap ko siya tungkol kay Mama.
Limang taon matapos niya akong simulang singilin ng renta, bigla siyang pumanaw dahil sa atake sa puso.
Matagal kong inisip kung gaano katahimik ang bahay kapag wala na siya. Pero pagkatapos ng libing, nakatitig lang ako sa kanyang work boots sa tabi ng pintuan, hindi ko magawang itago ang mga iyon.
Noong gabing iyon, kumatok ang matalik niyang kaibigan na si Frank. May dala siyang karton na selyado ng packing tape.
“Iniwan ito sa akin ng papa mo. Ibigay ko raw sa iyo kapag wala na siya.”
Mapait akong tumawa.
“Ano? Inipon ba niya ang lahat ng ibinayad kong renta?”
Hindi ngumiti si Frank.
“Huwag ka munang manghula hangga't hindi mo nakikita ang laman.”
Nanginginig ang mga daliri ko habang tinatanggal ang tape.
Binuksan ko ang kahon.
Sa ibabaw ay may isang pares ng bagong sapatos.
Eksaktong kapareho ng sapatos na ilang beses kong inayos gamit ang pandikit.
Sa ilalim nito ay may animnapung sobre, bawat isa ay may petsa at halagang ₱14,750.
Kinuha ko ang unang sobre.
Nasa loob ang resibo ng unang renta ko at katibayan ng pagdeposito ng parehong halaga sa isang savings account.
Ganoon din ang pangalawa. Ang pangatlo. Hanggang sa pinakahuli.
Walang nawawala.
Limang taon ng renta.
₱885,000.
Pero nang makita ko ang pinakahuling bank statement, halos hindi ako makapaniwala.
₱1,770,000 ang kabuuang halagang naihulog sa account, bukod pa sa kinita nitong interes.
“Frank… bakit doble?”
Umupo siya sa tabi ko.
“Sa bawat pisong ibinabayad mo, nagdadagdag ng katumbas na halaga ang papa mo mula sa sarili niyang sahod.”
“Pero bakit?”
“Dahil gusto niyang magkaroon ka ng sapat na pera para makapagsimula ng sariling buhay.”
Napatingin ako sa mga kamay ko.
Naalala ko ang lahat ng gabing umuuwi si Papa na pagod na pagod. Ang mga Sabadong akala ko ay mas gusto niyang magtrabaho kaysa makasama ako.
“Bakit hindi niya sinabi sa akin?”
“Dahil matigas ang ulo ng papa mo. Akala niya, kapag pinahirapan ka niyang mag-ipon, matututo kang maging matatag. Hindi niya napansing nasasaktan ka na.”
May isa pang bagay sa kahon.
Isang lumang notebook na puno ng sulat-kamay ni Papa.
Binuklat ko iyon.
Hindi pala iyon listahan ng mga gastusin.
Mga liham iyon para sa akin.
“Unang araw ng high school niya. Gusto ko sanang sabihin na proud ako sa kanya, pero hindi ko alam kung paano.”
“Birthday niya ngayon. Labingwalong taong gulang na siya. Sana tama ang ginagawa ko.”
“Nakita kong sira na naman ang sapatos niya. Bibili ako ng bago sa susunod na sahod.”
At sa pahinang may petsa ng pinakamalaki naming pagtatalo:
“Sinabi niyang hindi siya hahayaang maghirap nang ganito ng kanyang mama. Tama siya. Kung narito si Helen, siguradong sasabihin niyang hindi sapat ang maghanda para sa kinabukasan ng anak kung sinisira ko naman ang kasalukuyan niya.”
Hindi ko na napigilan ang pag-iyak.
“May huli pa,” sabi ni Frank.
Iniabot niya sa akin ang isang sobre na may nakasulat na pangalan ko.
Sa loob ay isang liham.
“Mahal kong anak,
Kung binabasa mo ito, ibig sabihin ay hindi na ako nagkaroon ng pagkakataong sabihin sa iyo nang personal ang mga bagay na matagal ko nang dapat sinabi.
Nang mawala ang mama mo, hindi ko alam kung paano maging dalawang magulang para sa iyo. Kaya ginawa ko ang tanging alam kong gawin. Nagtrabaho ako.
Akala ko sapat na ang pagkain sa mesa, ang bahay at ang perang inihahanda ko para sa kinabukasan mo.
Pero nakita ko kung paano ka unti-unting lumalayo sa akin.
Narinig kitang umiiyak noong gabing nag-away tayo. Gusto kong kumatok sa pinto mo, pero nahihiya akong aminin na hindi ko alam kung paano ayusin ang lahat.
Patawad, anak.
Hindi mo kailangang paghirapan ang pagmamahal ko. Hindi mo kailangang magbayad ng renta para maging karapat-dapat sa tahanan natin.
Mahal kita mula pa noong unang araw na kinarga kita.
Sana magamit mo ang perang ito para matupad ang mga pangarap mo. Pero higit sa lahat, sana huwag mong gayahin ang pagkakamali ko.
Kapag mahal mo ang isang tao, sabihin mo habang naririnig ka pa niya.
Proud na proud ako sa iyo.
Papa.”
Napahagulgol ako.
Kinailangan pa akong alalayan ni Frank habang mahigpit kong niyayakap ang notebook.
“Alam ba niyang galit ako sa kanya?”
Tumango si Frank.
“Alam niya. At pinagsisisihan niyang hindi niya naayos iyon.”
Mas lalo akong umiyak.
Hindi nabura ng pera ang mga taong nasaktan ako. Hindi rin nito naibalik ang mga yakap na hindi ko natanggap.
Pero sa wakas, naunawaan kong minahal ako ni Papa, kahit mali ang paraan ng pagpapakita niya nito.
Makalipas ang ilang buwan, ginamit ko ang bahagi ng pera upang ipagpatuloy ang pag-aaral na matagal ko nang ipinagpaliban.
Sa unang araw ng klase, isinuot ko ang bagong sapatos na iniwan niya.
Bago pumasok, dumaan ako sa sementeryo.
Magkatabi ang mga puntod nina Mama at Papa.
Umupo ako sa harap nila at inilabas ang liham.
“Pa, hindi ko na kailangang magsuot ng dalawang pares ng medyas.”
Napangiti ako sa gitna ng mga luha.
“Pero sana, sa halip na lahat ng perang iniwan mo, kahit isang beses lang ay niyakap mo ako at sinabing mahal mo ako.”
Hinaplos ko ang kanyang lapida.
May you like
“Mahal din kita, Pa. Sana nasabi ko iyon habang naririnig mo pa ako.”
WAKAS.