TATLONG TAON MATAPOS AKONG HIWALAYAN NG ASAWA KO DAHIL SA PARATANG NA MAY KABIT AKO, MULI NIYA AKONG NAKITA NA NAMUMUHAY SA HIRAP! MAY BAGO NA SIYANG ASAWANG LIMANG BUWANG BUNTIS, PERO NANG MAKITA NIYA ANG MALAKING PEKLAT NG PASO SA BRASO KO, BIGLA SIYANG NAMUTLA. HINDI NIYA ALAM NA ANG LALAKING PINAGBINTANGAN NIYANG KABIT KO AY MATAGAL NANG PATAY!

TATLONG TAON MATAPOS AKONG HIWALAYAN NG ASAWA KO DAHIL SA PARATANG NA MAY KABIT AKO, MULI NIYA AKONG NAKITA NA NAMUMUHAY SA HIRAP! MAY BAGO NA SIYANG ASAWANG LIMANG BUWANG BUNTIS, PERO NANG MAKITA NIYA ANG MALAKING PEKLAT NG PASO SA BRASO KO, BIGLA SIYANG NAMUTLA. HINDI NIYA ALAM NA ANG LALAKING PINAGBINTANGAN NIYANG KABIT KO AY MATAGAL NANG PATAY!
“MATAPOS MO AKONG IPAGTAKSIL SA IBANG LALAKI, MASAYA KA NA BA NGAYON, NISA?”
Iyan ang unang sinabi sa akin ng dati kong asawang si Arga Pratama matapos ang tatlong taon naming paghihiwalay.
Ako si Anisa Putri.
Noong hapong iyon, malakas ang ulan sa Bandung, Indonesia.
Nakatayo ako sa isang waiting shed nang biglang huminto ang isang itim na sedan.
Bumaba ang bintana.
SI ARGA!
Ang dati kong asawa, isang kilalang propesor ng botany.
“Sumakay ka,” malamig niyang utos.
Dahil basang-basa na ako at nanginginig sa lamig, sumunod ako.
Habang nasa sasakyan, bigla siyang nagtanong.
“Bakit si Dimas ang pinili mo? Ano bang hindi ko naibigay sa iyo?”
“Huli na para pag-usapan iyan, Arga.”
“TATLONG TAON AKONG NAGHINTAY NG SAGOT MO!”
Hindi ako sumagot.
Pero napansin ko ang isang magandang bouquet ng puting jasmine sa harapang upuan.
May maliit na card.
“Para sa pinakamamahal kong asawa, ang babaeng pinakamahal ko sa mundo.”
Kilalang-kilala ko ang sulat-kamay niya.
Dati, ako ang pinagsusulatan niya ng matatamis na mensahe.
Ngayon, para na iyon sa ibang babae.
“Masaya ba kayo ni Laras?” tanong ko.
“Oo. Limang buwan na siyang buntis.”
Parang may tumusok sa dibdib ko.
Pero ngumiti ako.
“Congratulations.”
Pagdating namin sa Antapani, nakita ni Arga ang makitid na eskinita at lumang mga bahay.
“Dito ka nakatira? Wala ka bang mahanap na mas maayos?”
“Dito rin naman ako nakatira bago tayo ikasal.”
Pababa na sana ako nang hawakan niya ang pulsuhan ko.
Nahulog ang plastic bag ko.
Kumalat ang gamot sa high blood ng kapitbahay at simpleng pagkaing binili ko.
“ITO LANG ANG HAPUNAN MO?” tanong niya.
“HUWAG MO AKONG KAAWAAN!”
Pinulot niya ang mga gamit ko.
“Tingnan mo ang sarili mo, Nisa. Kung wala ako, hindi mo man lang maalagaan ang sarili mo.”
Pagkatapos, sinubukan niyang alisin ang basang buhok sa mukha ko.
Napaatras ako.
At biglang umangat ang manggas ng damit ko.
LUMITAW ANG ISANG MAHABA AT MALALIM NA PEKLAT NG PASO SA BRASO KO!
Biglang nagbago ang mukha ni Arga.
“Nisa… ang peklat na iyan…”
Mabilis kong tinakpan ang braso ko.
“Wala ka nang pakialam diyan.”
Tumahimik siya.
Pero bago umalis, may sinabi siyang nagpamanhid sa buong katawan ko.
“KUNG TALAGANG MAHAL KA NI DIMAS, BAKIT KA NIYA HINAYAANG MAMUHAY NA PARANG PULUBI?”
Napatingin ako sa kanya.
Dimas.
Ang lalaking tatlong taon niyang pinaniwalaang kabit ko.
ANG LALAKING HINDI KO NAMAN KAILANMAN NAGING BOYFRIEND!
At ang pinakamasakit…
HINDI ALAM NI ARGA NA PATAY NA SI DIMAS!
NAMATAY SIYA NOONG GABING TULUYANG NASIRA ANG AMING PAGSASAMA!
Hindi na ako sumagot.
Isinara ko ang pinto ng sasakyan at naglakad papasok sa eskinita.
Pero bago ako makarating sa bahay, narinig kong tinawag niya ang pangalan ko.
“Nisa!”
Hindi ako lumingon.
Dahil alam kong kapag tumingin pa ako sa kanya, baka bumalik ang lahat ng sakit na tatlong taon kong pilit nilimot.
Kinagabihan, habang naglalagay ako ng gamot sa peklat, naalala ko ang gabing nagbago ang buhay ko.
Tatlong taon na ang nakalipas, nagtatrabaho ako bilang assistant researcher sa isang maliit na laboratoryo sa Bandung.
Si Dimas Rahardian ang supervisor ko.
Tahimik siyang lalaki, may asawa at dalawang anak.
Malapit kami dahil pareho kaming mahilig sa mga halamang-gamot at agricultural research.
Pero walang romantikong namagitan sa amin.
Ang hindi alam ni Arga, may natuklasan kaming kakaiba sa isang research project na pinopondohan ng kumpanyang konektado sa kanyang unibersidad.
May mga resulta ng pagsusuring binago.
May mga halamang sinasabing ligtas gamitin kahit may nakitang mapanganib na kontaminasyon.
At may mga dokumentong pinipilit ipapirma kay Dimas upang maaprubahan ang proyekto.
Nang tumanggi siya, nagsimula ang mga pagbabanta.
Isang gabi, tumawag si Dimas.
“Nisa, kailangan nating iligtas ang mga orihinal na records. May nagsabing kukunin nila bukas.”
Pumunta ako sa laboratoryo.
Hindi ko alam na iyon na pala ang huling gabing makikita ko siyang buhay.
Habang kinokopya namin ang mga dokumento, may naamoy akong usok.
Paglingon ko, may apoy na sa storage room.
“DIMAS! MAY SUNOG!”
Agad niyang kinuha ang fire extinguisher.
Sinubukan naming lumabas, pero mabilis na kumalat ang apoy.
Nang bumagsak ang isang mainit na metal shelf, tinulak niya ako palayo.
Tinamaan ang braso ko.
Napaso ako nang malubha.
“TAKBO, NISA!” sigaw niya.
“Hindi kita iiwan!”
Pero itinulak niya ako papunta sa emergency exit.
“ILIGTAS MO ANG MGA DOKUMENTO!”
Iyon ang huling sinabi niya.
Nang dumating ang mga bumbero, nailabas ako mula sa gusali.
Pero si Dimas…
Hindi na siya nakaligtas.
Ilang oras akong nasa ospital.
May benda ang braso ko.
Halos hindi ako makapagsalita dahil sa usok na nalanghap ko.
At sa mismong gabing iyon, dumating si Arga.
Akala ko yayakapin niya ako.
Akala ko aalagaan niya ako.
Pero ang una niyang sinabi ay:
“ANO ANG GINAGAWA MO KASAMA SI DIMAS SA LABORATORYO NANG GABING-GABI?”
Hindi ko makalimutan ang galit sa kanyang mga mata.
“Arga, may sunog. Patay si Dimas.”
“HUWAG MO AKONG GAWING TANGA!”
May ipinakita siyang mga litrato.
Ako at si Dimas na magkasamang pumasok sa laboratoryo.
Ako at si Dimas na nag-uusap sa parking lot.
At isang mensaheng ipinadala mula sa hindi kilalang numero.
Matagal nang niloloko ka ng asawa mo.
Hindi ko alam kung sino ang nagpadala.
Pero naniwala si Arga.
“Arga, hindi mo naiintindihan,” umiiyak kong sabi.
“Kung wala kayong relasyon, bakit kayo magkasama sa gabi?”
“Dahil may mahalagang dokumentong kailangan naming iligtas!”
“Anong dokumento?”
Hindi ako agad nakasagot.
May mga pangalan sa mga dokumentong iyon na maaaring maglagay sa amin sa panganib.
At natatakot akong may kinalaman ang mga taong malapit sa unibersidad ni Arga.
Pero ang pananahimik ko ang naging dahilan upang lalo siyang magalit.
“Kung hindi mo kayang sabihin ang totoo, tapos na tayo.”
At umalis siya.
Hindi man lang niya hinawakan ang kamay kong may benda.
Makalipas ang ilang linggo, tuluyan kaming naghiwalay.
Hindi na siya bumalik.
Hindi niya tinanong kung gumaling ang braso ko.
Hindi niya tinanong kung paano namatay si Dimas.
At hindi niya kailanman nalaman na ilang buwan akong sumailalim sa paggamot at rehabilitasyon.
Naubos ang ipon ko.
Nawala ang trabaho ko nang magsara ang laboratoryo.
At dahil sa takot at matinding pagod, bumalik ako sa lumang bahay namin sa Antapani.
Kinabukasan matapos ang pagkikita namin sa ulan, may kumatok sa pinto.
Pagbukas ko, nakita ko si Arga.
May hawak siyang maliit na paper bag.
“Nisa, may dala akong pagkain.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi ko kailangan.”
“Please. Gusto lang kitang tulungan.”
“Tatlong taon kang hindi nagtanong kung buhay pa ako. Bakit ngayon?”
Napayuko siya.
“Dahil nakita ko ang peklat mo.”
Napatawa ako nang mapait.
“Ang peklat lang ba ang kailangan mong makita para maalala mong tao rin ako?”
Hindi siya makasagot.
Bago siya umalis, may sinabi akong hindi niya inaasahan.
“Arga, patay na si Dimas.”
Bigla siyang napatingin sa akin.
“Ano?”
“Namatay siya noong gabing inakusahan mo akong may kabit.”
Nanlaki ang mga mata niya.
“Hindi… hindi ko alam.”
“Dahil hindi ka nagtanong.”
Napaupo siya sa lumang upuan sa labas ng bahay.
“Paano siya namatay?”
“Sa sunog sa laboratoryo.”
“Pero…”
“Siya ang nagligtas sa buhay ko.”
Tahimik siyang nakatingin sa akin.
Pagkatapos ay napahawak siya sa ulo.
“Diyos ko…”
Makalipas ang ilang araw, muling bumalik si Arga.
May dala siyang lumang newspaper clipping.
Nakasulat doon ang balita tungkol sa sunog sa research laboratoryo.
At ang pangalan ni Dimas bilang isa sa mga nasawi.
“Nisa,” mahina niyang sabi, “totoo nga.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi ko kailangang patunayan sa iyo ang pagkamatay ng isang tao para paniwalaan mong hindi ako nagtaksil.”
Napaluha siya.
“Patawarin mo ako.”
“Hindi ganoon kadali.”
Pero hindi doon nagtapos ang lahat.
Isang linggo matapos ang aming pagkikita, may dumating na sulat mula sa asawa ni Dimas.
Si Rani Rahardian.
Matagal na kaming hindi nagkikita.
May nakalakip na USB drive at isang maikling mensahe.
Nisa, bago namatay si Dimas, may iniwan siyang kopya ng mga dokumento sa akin. Sinabi niyang ibigay ko lamang ito kapag ligtas na ang sitwasyon.
Nalaman kong muli mong nakita si Arga. Sa tingin ko, panahon na para malaman ninyo ang buong katotohanan.
Nanlamig ako.
Agad kong binuksan ang USB drive.
May mga laboratory reports.
May mga email.
At may isang audio recording.
Sa recording, narinig ko ang boses ni Dimas.
“Kung may mangyari sa akin, gusto kong malaman ng lahat na hindi aksidente ang mga pagbabanta. May mga taong gustong baguhin ang resulta ng aming research.”
Pagkatapos ay binanggit niya ang pangalan ng isang kompanya.
PRATAMA AGRICULTURAL SOLUTIONS.
Nanlamig ako.
Kompanya iyon ng nakatatandang kapatid ni Arga.
Si Bima Pratama.
Agad kong tinawagan si Rani.
“Rani, alam mo bang konektado ito sa pamilya ni Arga?”
“Oo,” sagot niya. “Kaya natakot akong ibigay sa iyo noon.”
“Bakit ngayon?”
“Dahil may bagong imbestigasyon tungkol sa mga produktong inilabas ng kompanya. At may mga taong naghahanap ng mga orihinal na records.”
Napahawak ako sa dibdib.
Tatlong taon kong inakalang ang sunog ay isang trahedyang hindi na mabibigyan ng sagot.
Pero maaaring may mas malalim pa palang dahilan.
Sa tulong ng isang abogado, ipinasa namin ang mga dokumento sa mga awtoridad.
Sinuri ang mga laboratory reports, email at recording.
May mga ebidensiyang nagpapakitang may pagtatangkang baguhin ang resulta ng pagsusuri.
At may mga mensaheng nag-uugnay sa ilang empleyado ng Pratama Agricultural Solutions sa mga pagbabanta kay Dimas.
Hindi agad napatunayang sinadya ang sunog.
Pero sapat ang mga bagong impormasyon upang muling suriin ang nangyari.
Nang malaman ni Arga ang tungkol sa kompanya ng kapatid niya, halos hindi siya makapaniwala.
“Bima? Imposible.”
Tahimik kong inilapag ang mga dokumento sa mesa.
“Arga, hindi ko sinasabing siya ang nagsunog ng laboratoryo. Pero may mga transaksiyong kailangan niyang ipaliwanag.”
Matagal niyang tinitigan ang mga papel.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Kung totoo ito, kailangan niyang managot.”
Sa unang pagkakataon matapos ang tatlong taon, hindi niya ako inakusahan.
Hindi niya ako pinilit magsalita.
Nakinig lamang siya.
Makalipas ang ilang buwan, nagkaroon ng mas malawak na imbestigasyon.
May mga empleyadong nagbigay ng pahayag.
May mga dokumentong narekober.
At may mga taong kinailangang humarap sa mga kaukulang proseso.
Hindi lahat ng tanong ay agad nasagot.
Pero unti-unting lumilinaw ang nangyari sa laboratoryo.
Samantala, si Arga ay humarap sa sarili niyang pagkakamali.
Hindi niya kayang ibalik ang tatlong taon.
Hindi niya kayang burahin ang peklat ko.
At hindi niya kayang buhayin si Dimas.
Isang hapon, dumating siya sa bahay ko.
May dala siyang puting jasmine.
Katulad ng bouquet na nakita ko sa kanyang sasakyan noong una kaming muling nagkita.
“Nisa,” sabi niya, “gusto kong humingi ng tawad.”
Tahimik akong nakatingin sa kanya.
“Hindi lang dahil nagkamali ako.”
Napaluha siya.
“Kundi dahil noong kailangan mo ako, pinili kong maniwala sa mga taong hindi ko man lang kilala kaysa sa asawa kong kasama ko sa hirap at ginhawa.”
Hindi ako sumagot.
“Alam kong may asawa na ako ngayon. At may anak kaming darating. Hindi ako humihingi ng pagkakataong bumalik sa buhay mo.”
Napatingin ako sa kanya.
“Kung ganoon, bakit ka nandito?”
“Dahil gusto kong malaman mong wala kang kasalanan sa nangyari sa atin.”
Dahan-dahan akong huminga.
“Arga, matagal ko nang alam iyan.”
Lumipas ang isang taon.
Nakapagsimula akong muli ng maliit na negosyo na nagbebenta ng mga produktong gawa sa halamang-gamot at natural ingredients, na may wastong pagsusuri at pahintulot.
Hindi ito malaking kompanya.
Pero sapat para mabuhay ako nang maayos.
Nakabili ako ng maliit na bahay.
At unti-unting nawala ang takot kong muling magsimula.
Minsan, sumasakit pa rin ang braso ko kapag malamig ang panahon.
Pero hindi na ako nahihiyang ipakita ang peklat.
Dahil hindi iyon simbolo ng kahihiyan.
Simbolo iyon ng isang gabing nakaligtas ako.
Isang araw, bumisita sa akin si Rani kasama ang dalawang anak nila ni Dimas.
Dinala nila ang lumang litrato ng kanilang ama.
“Salamat po, Tita Nisa,” sabi ng panganay.
Napaluha ako.
“Bakit?”
“Dahil hindi ninyo nakalimutan si Papa.”
Niyakap ko siya.
“Hindi ko siya makakalimutan.”
Dahil si Dimas ang taong nagligtas sa buhay ko noong gabing akala ng lahat ay nagtaksil ako.
TATLONG TAON MATAPOS AKONG HIWALAYAN NG ASAWA KO DAHIL SA PARATANG NA MAY KABIT AKO, MULI NIYA AKONG NAKITA NA NAMUMUHAY SA HIRAP.
AKALA NIYA, ANG PEKLAT SA BRASO KO AY PATUNAY NG BUHAY NA SINIRA KO DAHIL SA SARILI KONG PAGKAKAMALI.
PERO HINDI NIYA ALAM NA ANG PEKLAT NA IYON AY NANGGALING SA GABING MAY ISANG TAONG NAGSAKRIPISYO NG BUHAY PARA ILIGTAS AKO.
HINDI NIYA ALAM NA ANG LALAKING PINAGBINTANGAN NIYANG KABIT KO AY MATAGAL NANG PATAY.
AT HINDI NIYA ALAM NA ANG MGA LIHIM NG SARILI NIYANG PAMILYA AY MAY KAUGNAYAN SA TRAHEDYANG SUMIRA SA AMING PAGSASAMA.
SA HULI, HINDI KO NA HINILING NA BUMALIK SI ARGA.
HINDI KO NA HINILING NA MAIBALIK ANG NAKARAAN.
DAHIL MAY MGA BAGAY NA HINDI NA MABABAGO NG PAGHINGI NG TAWAD.
PERO MAY MGA BUHAY NA MAAARI PANG BUUIN MULI.
May you like
AT SA PAGTANGGAP KO SA KATOTOHANAN, NATUTUNAN KONG HINDI KO KAILANGANG PATUNAYAN ANG AKING HALAGA SA TAONG HINDI NAGTIWALA SA AKIN NOONG PINAKAKAILANGAN KO SIYA.
WAKAS.